23 May 2016

JO DIGA mbi Vjosë !

Video-Reportazh
Jo Diga   Foto Oblak Aljaz
Jo Diga!  Foto Oblak Aljaz
Vjosa dhe rreziku nga hidrocentralet

Që nga Malet e Pindit në Greqi e deri në grykëderdhjen e saj në ujrat e Adriatikut Vjosa  rrjedh për afro 272 kilometër e pandërprerë nga ndërhyrjet njerëzore në qindra e mijëra vjet. Lumi i këngëve,l egjendave,derteve dhe gëzimeve është në zemrën e njerëzve. Kanione të thellë, rrjedha të rrëmbyeshme, brigje të virgjëra, ura historike, shpella e burime karstike përzihen me peisazhe  mahnitëse. Në këtë  rrjedhë të  lirë nga burimi në det  Vjosa ofron jetë edhe për shumë gjallesa ujore dhe si e tillë  është e vetmja mundësi në mbarë kontinentin e vjetër edhe për kërkime shkencore lumore. Por këmbanat e rrezikut po bien edhe për Vjosën. Diga të larta që do të sjellin përmbytje tokash, kanalizime dhe  betonime kërcënojnë që këto ujra të pastra dhe të freskëta të futen në tunele me pasoja natyrore dhe biologjike. Ndërhyrjet  ndërtimore rrezikojnë këtë lumë të egër të Europës dhe  ekosistemin e tij dhe të nëndegëve që nga Bënça dhe deri tek Langarica e Hotova. Në Langaricë një vepër hidrike ka përfunduar ndërsa tre të tjera janë në punime, në Bënçë punimet  për një HEC të vogël janë ndërprerë, në Nivicë u është hapur drita jeshile nga autoritetet firmave të  nisin punën për një HEC tjetër. Por pas digës së Kalivacit lajmi më i keq i këtij viti për Vjosën  ishte se një digë tjetër u dha me koncesion  ajo e Hidrocentralit të Pocemit. Nga premtimet qeveritare për Park Kombëtar diskutimet zbritën në mbrojtjen e pjesës malore të Vjosës e cila për specialistët është e pakuptimtë pasi edhe pjesa fushore dhe grykëderdhja janë po aq të rëndësishme për ekosisemin e virgjër të këtij lumi. Si mjedisorët dhe studiuesit e Biologët këmbëngulin se Vjosa duhet shpallur Park një Park ndër-rajonal kufitar. Në anën greke lumi i Vjosës rrjedh brenda Parkut Kombëtar Vikos-Aos  që nga lindja poshtë këmbëve të Pindit deri në Carshovë ku hyn në pjesën shqiptare. Por edhe në anën greke të ujëmbledhësit, mjedisorët janë në pëprlasje me planet që parashikojnë ndërtimin e  6 digave të reja dhe zhvendosejen e një sasie të madhe uji drejt Liqenit të Janinës . Në anen  shqiptare  janë planifikuar 8 diga në rrjedhën kryesore, ndërsa 23 HEC-et e tjera janë projektuar në degët e tij, 4 nga të cilat kanë përfunduar tashmë, ndërsa 4 të tjerë janë në ndërtim. HEC i Poçemit është diga e dytë pas Kalivaçit e aprovuar nga qeveria shqiptare në rrjedhën kryesore të Vjosës .

Lakmitë dhe reagimet

Lakmitë për Hidrocentrale  nisën me digën në Kalivaç e cila edhe pas 10 vitesh nuk ka mundur të lidhë dy brigjet dhe sot punimet janë braktisur. Ulrich Eichelman, koordinator i fushatës “Të Shpëtojmë Zemrën Blu të Europës” u tha banorëve të anës Vjosës se nëse Kalivaçi do të ndërtohej gjithë ajo zonë do të përmbytej. Për njeriun që u dashurua me lumin e kristaltë, sa e pa për herë të pare, Vjosa simbolizon aktualisht çështjen më të nxehtë të kërcënimit të natyrës në Europë Me një breshkë në dorë Ulrich u tha banorëve të Anës-Vjosës  se edhe ajo breshkë e zgjuar ishte kundër digave..Pas digës së Kalivacit, pak kilometër më poshtë në Poçem po  bëhet gati të ngrihet një tjetër digë 25 metër e lartë që pritet të përmbytë dhe të shkatërrojë peisazhet e magjishme të zonës. Qeveria e kryeministrit Rama  dha  pak kohë më parë koncesionin për  Hidrocentralin  e Poçemit, i cili është një nga 8 HEC-et e planifikuara në Vjosë nga qeveritë e mëparshme.  Vetë  Rama  gati dy vjet më parë kishte premtuar që qeveria do t’i ndalonte planet për hidrocentrale në lumin Vjosë duke e orientuar ekonominë e zonës nga turizmi familjar  dhe duke e shpallur luginën Park Kombëtar. Atëherë Kryeministri kishte folur “për frenim të  barbarizimi nga hidrocentralet dhe zhvillim të turizmi, ekonomisë, bujqësisë, dhe fuqizimit të  ekonomisë familjare”. “Do transformojmë luginën e Vjosës në një park kombëtar duke rritur numrin e vizitorëve në këtë park të madh të Vjosës”,   kishte pohuar Rama. Por Mihela Hladin  nga kompania e përbotshme e sporteve të aventurës “Patagonia” nuk mendon se hidrocentralet do lejojnë turizëm. “Klientët  tanë, thotë ajo, do të ishin të gatshëm të paguanin shumë para që të vinin Anës Vjosës  për ta shijuar këtë natyrë. “Shumë, pak njerëz, apo asnjë s`do vinte këtu për ta parë një digë”,  thotë Mihela. “Vjosën nuk duhet ta lini të vdesë, Vjosa është e juaja” , u tha  ajo banorëve. Edhe Gabriel Schwaderer, drejtor i EuroNatur, që është në krye të fushatës “Të Shpëtojmë Zemrën Blu të Europës” paralajmëroi qeverinë shqiptare se nuk mundet njëkohësisht ta ruajë të paprekur lumin e Vjosës dhe të lejojë nga ana tjeter ndërtimin e hidrocentraleve.“O Poçemi, o natyra! “Jo digës” , e përfundoi mesazhin e tij. Nëse  hidrocentralet ngrihen,dhjetëra hektarë tokë do të përmbyten dhe banorët e këtyre zonave do ta kenë të vështirë të mbajnë frymën e familjeve të tyre. Nënkryetari i Bashkisë së Mallakastrës i kujton kryeministrit Rama premtimet. Banorët që kanë zbritur nga Kuta dhe fshatrat e zonës thërrasin njëzëri: Jo diga… Jo Poçemit! Edhe Vera  Bekteshi, një specialist me shumë përvojë, që sot është kthyer në një aktiviste për mbrojtjen e Vjosës , thotë se eshte dhene konçesioni për Hidrocentralin e Pocemit pa u bere studimi i ndikimit në mjedis. Arta Dade, deputete e Parlamentit shqiptar tha se ishte krenare qe ishte pjesë  e miqve te Vjosës. Deputetja e mazhorancës i kërkoi kryeministrit Rama të ketë në vëmendje interesat e qyetatarëve dhe të nxitet për nga zhvillimi i qëndrueshëm. Ndërsa oratorët flasin buzë lumit banorët e njohur për shpirtin e  Polifonisë evokojnë trimëritë e zonës që nuk iu nështruan në shekuj lakmive. Historitë e Tafil Buzit që tundi perandorinë, Selam Musait që u  valvit me gunen  në Kaninë, por edhe Ali Pashë Tepelenës që dhe varrin e tij  se bëri dot pronë, përcillen në këngë për brezat që vijnë.  “Ku ngriti kampin Helena /Për të mbrojtur Argjironë /Ku u  rrit Ali Tepelena/Një varr se bëri dot prone!”.  Nën ison e djemve  një këngëtari i  njohur i polifonisë labe, Golik Jaupi, i cili jeton në Bënçë  e vërshon këngën si ujrat e lumit. Goliku i është bashkuar me zemër lëvizjes për të mbrojtur Vjosën, lumin e vetëm të egër të Europës,

Me kajakë kundër hidrocentraleve: një fushatë e rrallë dhe për Europën

Ndërtimi i digave mbi Vjosë kundërshtohet me forcë nga organizatat mjedisore shqiptare dhe ndërkombëtare, të cilat kanë arritur ta ndërkombëtarizojnë kauzën e tyre. Një atlet olimpik slloven Rok , Rozman ia  ka dalë të mbledhë së  bashkë rreth 150 sportistë dhe aktivistë të mjedisit për të përshkuar në 35 ditë, 23 lumenj në gjashtë shtete të ballkanit.  Kajakistët përshkojnë për gati në Shqipëri një javë Valbonën e rrezikuar, në Veri të Shqipërisë, Osumin e kanioneve mahnitës,  për të mbërritur në  finale në Vjosë. 2700 hidrocentrale janë parashikuar të ndërtohen që nga Sllovenia deri në Shqipëri dhe ky është vetëm fillimi i reagimit. Turi në mbrojtje të lumenjve të Ballkanit  me sportistë  nga Shqipëria, Sllovenia, Greqia, Italia, Gjermania, Austria, Hollanda  nisi  nga lumi Sava  në Slloveni, arriti në brigjet e vjosës dhe  përfundoi në dyert e qeverisë shqiptare në Tiranë që u rrrethua nga policë. “Peticionin lundrues”, që iu dorëzua qeverisë ishte një kajak i  blujtë si ujrat e  Vjosës, i mbushur me rreth 1000  firma kundër ndërtimit të digave në lumenjtë e Ballkanit”. “I dashur Edi Rama – ndaloni projektet e digave në Vjosë dhe krijoni një Park Kombëtar për lumin e fundit të egër të Europës!” – shkruhej në kajakun e nënshkruar  por as Kryeministri dhe asnjë  përfaqësues i qeverisë nuk doli për të marrë peticionin.  dhe kajaku u vendos para kordonit policor. Christoph Scheuermann nga Gjermania me kajaken e  tij ka festuar ditëlindjen në brigjet e Vjosës, ndërsa dikush me kajake ,dikush me dronë, dikush me foto e kamera e ka bërë këtë tur pjesë të ndërgjegjësimit të gjithë Europës. Së bashku me ta edhe shumë medja të njohura ndërkombëtare përcollën protestën për  të mbrojtur zemrën blu të Europës.  Besjana Guri, përfaqësuese e “Eco Albania”, një organizatë mjedisore që lobon për ruajtjen e ekosistemit në luginës së Vjosës tha se lëvizja e fuqishme për mbrojtjen e Lumenjve të Ballkanit ishte e foksuar vecanësisht në vjosë. Nën sloganin “Të shpëtojmë lumenjtë e Ballkanit – Stop cunamit të digave”, Turi i lumenjve të Ballkanit synon të rrisë ndërgjegjësimin në lidhje me vlerat dhe kërcënimet me të cilët ata ballafaqohen”, thotë Besiana. Edhe Martin Solar, drejtor i një tjetër organizate, WWW Adria, që ka mbështetur turin e lumenjve të Ballkanit u shpreh kundër ndërtimit të digave.

Vjosa, një cështje europiane

Parlamenti Europian ka miratuar deri tani 2 rezoluta për  Shqipërinë ku u bën thirrje autoriteteve për mbrojtjen e Lumenjve.Vetë Zv. Presidentja  e këtij Parlamenti Ulrich Lunacek zbriti në Vjosë për t`u bashkuar me protestuesit kundër digave. Zyrtarja europiane veshi një kostum të Labërisë dhe mbajti në dorë trëndafilin e Anë -Vjosës duke premtuar mbështetje dhe dashuri për këtë lidhje të re të saj me shqiptarët. Zv. Presidentja e Parlamentit Europian, Ulrike Lunacek tha se ai trëndafil nuk do rritej më anës Vjosës nëse do ndërtohej diga. Duke sjellë të njëjtin rast rreziku nga Digat në Danub vite më parë, austriakja Lunacek tha se atëherë beteja ishte fituar nga mjedisorët. Zonja Lunaçek që kishte vizituar Beogradin, ishte në Shqipëri dhe më pas do shkonte në Mal të Zi  tha se “është koha që i gjithë Ballkani të punojë së bashku për një strategji të përbashkët energjetike, në mënyrë që vendet të mos veprojnë të veçuara”. Anës Vjosës, ajo përsëriti më me forcë rezolutën e fundit të Parlamentit Europian dhe i kërkoi qeverisë shqiptare të  kryejë Studimin e Vlerësimit të Ndikimit në Mjedis përpara se të japë leje për hidrocentrale. “Qeveria duhet të mendojë të reduktojë humbjet në energji që me sa jam informuar janë 50% dhe pastaj për diga”, tha prerë zyrtarja e Parlamentit Europian. Ajo tha se këto mesazhe do t`ia përcillte edhe Kryeministrit  Rama në takimin e parashikuar me të. “Vjosa është shembulli ku duhet të shohim të bukurën e natyrës dhe t’u themi jo digave,”-tha zv.presidentja e Parlamentit Europian. Zonja Lunacek u bëri thirje autoriteteve shqiptare të shihin energjitë alternative për zhvillimin e vendit. Vetëm pas viteve 2007 Shqipëria   dha me koncesion mbi 520 HEC-e, 80 prej të cilave ose  brenda zonave të mbrojtura ose pjesë e ndërlidhur e tyre. Në Veri të Shqipërisë sot  protestohet për HEC-et në Parqet e Valbonës, të Lurës e  të Thethit, ndërsa në jug për Hecet  e parashikuar në Parkun e Hotovës dhe në Luginën e Vjosës. Përmes një rezolute të aprovuar në 22 Prill të vitit 2015, eurodeputetët i kërkuan  Shqipërisë “t’i rishikoi planet për të ndërtuar hidrocentrale në Lumin Vjosë dhe degët e tij, për shkak se ato do të dëmtonin një nga  ekosistemet e fundit të paprekura në Europë.” Një vit më vonë më 15 Prill 2016, Parlamenti Europian në një Rezolutë tjetër i bën thirrje Qeverisë Shqiptare të kontrollojë zhvillimin e  hidrocentraleve në zonat e ndjeshme mjedisore si në Lumin Vjosa ashtu dhe në zonat e mbrojtura për të ruajtur integritetin e parqeve kombëtare ekzistuese. Rezoluta rekomandon edhe përmirësimin e cilësisë së Raporteve të Ndikimit në Mjedis, e cila do të lejonte marrjen në konsideratë të standardeve të BE që përcaktohen në Direktivat e Shpendëve dhe Habitateve si dhe nga Direktiva Kuadër e Ujit. Parlamenti Europian përmes rezolutës e inkurajon gjithashtu Qeverinë Shqiptare të rrisë transparencën përmes pjesëmarrjes publike dhe e nxit per konsultime për projektet e planifikuara.

Cunami i HECEve ka nisur. Mjedisorët dhe miqte e vjoses  nuk kanë rrugë tjetër ti përgjigjen vetëm me protesta duke e bërë çështjen e mbrojtes së lumenjve shqiptarë nga  ndërtimi i HEC-eve   një çështje europiane. 


Për sot dhe për të ardhmen e fëmijëve të tyre, për sot dhe për rrugën drejt Europës,  zemra e tyre rreh me zemrën blu të Vjosës…



Vjose , Maj 2016



*  Video-Reportazhi do publikohet ne disa pjese ne:
-  Blogun www. qeverisjehapur. com 
- Faqen e Facebook  Qeverisje E Hapur Vender
-Videoreportazhi do te jete ne pjese edhe ne You Tube

No comments:

Post a Comment